Lepnica [Silene] to skromna roślina ogródków, pól i przydroży, od stuleci jest używana zielarstwie ludowym. W wielu krajach południowych do dziś uchodzi za pożywną wiosenną jarzynę. W niektórych regionach Włoch jest tak popularna, że w kwietniu odbywa się nawet Święto Lepnicy — Stridolo.
Nazwa rodzajowa związana jest z mitologiczną postacią Silenos — towarzysza Bachusa, wiecznie pijanego satyra o wydętym brzuchu, przypominającym rozdęte kielichy kwiatów niektórych gatunków tego rodzaju. Gatunkowa wywodzi się od łacińskich słów latus („szeroki”) i folium („liść”), odnosząc się do szerokich liści. Polska nazwa „lepnica” nawiązuje do lepkich łodyg i kleistej wydzieliny charakterystycznej dla wielu gatunków.
Lepnica
Należy do rodziny goździkowatych i obejmuje kilkaset gatunków. Kilka z nich jest wykorzystywane w medycynie tradycyjnej najczęściej rozdętą (Silene vulgaris), białą (S. latifolia) , francuską (S. gallica), czerwoną (S. dioica).
Lepnica biała to dwuletnia lub wieloletnia roślina zielna z korzeniem palowym. Wyprostowana, rozgałęziona łodyga dorasta do 30-75 cm i jest lepka na szczycie. Liście są nagie, naprzeciwległe, eliptyczne lub lancetowate i nagie.
Kwiaty zebrane w luźne wierzchołki, płatki korony białe – czasem różowobiałe. Kielichy gładkie, rozdęte z szerokimi ząbkami. Owocem jest kulista torebka z szarobrązowymi nasionami. Rośnie na polach uprawnych, nieużytkach, przydrożach, przychaciach. Kwitnie od kwietnia do późnej jesieni, często uważana za chwast.
Lepnica rozdęta wyrasta od 10 do 70 cm. Łodygi proste, nagie lub lekko owłosione. Liście odziomkowe ułożone w rozetę – łodygowe lancetowate, epileptyczne, zaostrzone. Kwiatostan jest luźną wiechą z zwisającymi kwiatami. Kielichy mają jajowaty kształt i podłużne żyłki. Korony z pięcioma białymi, białych lub biało-różowymi płatkami.
Owocem jest pękająca torebka zawierająca liczne nasiona. Rośnie na nieużytkach, łąkach i poboczach dróg,kwitnie od maja do września.
W tradycyjnym zielarstwie
Lepnica przez setki lat rosła obok ludzi – na obrzeżach pól, przy pasterskich ścieżkach, przy drogach, przychaciach. Była zawsze pod „ręką” toteż z ziela robiono napary na „odzyskanie sił po zimie”, dla oczyszczenia krwi, układu moczowego, na gorączkę, kaszel. Ze względu na właściwości kojące skórę używano do wyrobu mydeł. Długie wieki lepnica była uważana za „środek wzmacniający i oczyszczający” zanim nauka zaczęła rozumieć jej skład chemiczny.
Profil energetyczny
Smak: lekko gorzki, delikatnie słodkawy, nieco cierpki/ziołowy
Energetyka: neutralna, z tendencją do chłodzenia, lekko osusza
Tkanki: płuca, pęcherz, nerki, wątroba, limfa, krew, skóra
Działanie: rozprasza gorącą wilgoć, oczyszcza z wilgotnej flegmy, delikatnie odżywia płyny po zimie
Herbatki z lepnicy stosowano przy „zastojach”, ciężkości, osłabieniu, skąpym oddawaniu moczu, stanach gorączkowych. Najczęściej wykorzystywano działanie przeciwgorączkowe, przeciwbólowe, łagodnie moczopędne, wzmacniające i oczyszczające krew. Wykorzystywano dla wspierania dróg moczowych, przy kaszlu, zapaleniu oskrzeli, astmie i infekcjach. W wywarach płukano włosy przy łupieżu i wszach. Na Bałkanach napary stosowano przy zatrzymaniu moczu.
Medycyna wschodnia stosuje niektóre gatunki Silene jako środki wspierające regenerację, ochładzające przy stanach gorączkowych, niedoborze Yin z gorącem, dla wzmocnienia przy osłabieniu i jako lekkie adaptogeny.
Co mówi nauka
W tradycji humoralnej rośliny o lekkim działaniu moczopędnym, „oczyszczającym” często trafiały do praktyki zielarskiej bez tworzenia wielkiej literatury wokół nich. Lepnica była właśnie jedną z nich.
Dopiero współczesne badania pokazały, że w tej niepozornej roślinie kryją się fitoekdysteroidy, saponiny, terpenoidy, flawonoidy, antocyjany, sterole i cały zestaw związków, które dziś budzą zainteresowanie farmakologów.
Działanie m.in: antyoksydacyjne, przeciwzapalne, przeciwgorączkowe, antyalergiczne, przeciwdrobnoustrojowe, przeciwnowotworowe, [1], immunomodulacyjne, adaptogenne, moczopędne, żółciopędne, wykrztuśne, przeciwbólowe, oczyszczające. przeciwłupieżowe, antyseptyczne. Fitoekdysteroidy występujące w lepnicy, mogą zwiększać syntezę białek, wspierać regenerację, poprawiać tolerancję na wysiłek i stres (lekki adaptogen).
- Lepnica działa delikatnie moczopędnie, oczyszcza krew, stymuluje limfę, oczyszcza węzły chłonne,
- Wspomaga drogi oddechowe, układ trawienny, moczowy
- Zewnętrznie na rany, podrażnienia, stany zapalne skóry, trądzik, łuszczycę
- Jako jedna z nielicznych roślin niszczy biofilmy w układzie moczowym, pokarmowym i oddechowym.
Biofilmy to współpracujące ze sobą grupy mikroorganizmów, które otaczają się warstwą ochronną z substancji organicznych i nieorganicznych. W środku mogą być dwa gatunki bakterii, bakterie i grzyby lub inne patogeny, które żyją razem w tej otoczce i wspólnie czynią szkody. Z biofilmami nie daje sobie rady układ odpornościowy. Są oporne na działanie antybiotyków i leków przeciwdrobnoustrojowych, zarówno ziołowych, jak i farmaceutycznych. Tak więc zioła, które są w stanie je rozbić, naprawdę niosą pomoc, ponieważ w dalszym leczeniu środki przeciwdrobnoustrojowe będą bardziej skuteczne.
Przepisy zielarskie i kulinarne
Do zastosowań w kuchni zbiera się młode pędy i liście lepnicy, najlepiej wiosną, zanim roślina zacznie kwitnąć. Później stają się bardziej włókniste, gorzkawe. Najcenniejsze są delikatne wierzchołki pędów i młode liście. Do celów celów zielarskich ziele suszy się w cieniu, w przewiewnym miejscu, rozkładając cienką warstwą. Po wysuszeniu używa do naparów i odwarów.
Wiosenna herbatka z lepnicy
1-2 łyżeczki ziela zalać szklanką gorącej wody, zaparzać pod przykryciem 10-15 minut. Wiosną dla oczyszczenia pito 1-2 razy dziennie przez kilka dni, najczęściej łączono z pokrzywą, krwawnikiem i liściem brzozy.
Bałkański odwar na kaszel i gorąco w piersiach
Garść świeżego lub suszonego ziela zalewa się 400 ml wody. Gotuje na małym ogniu około 10 minut, dosładza miodem. Stosuje przy przeziębieniu, podrażnieniu gardła, kaszlu, gorączce. Najczęściej łączy z tymiankiem, szałwią, rumiankiem, prawoślazem.
Włoskie winko
Młode ziele zalewa się lekkim winem, dodaje odrobinę miodu i maceruje kilka dni. Stosuje jako tonik krwi, wzmacniający po zimie.
Mocny odwar
1-2 garści lepnicy zalewa się litrem gorącej wody, gotuje 10 minut i odstawia do ostygnięcia. Stosuje do przemywania skóry, drobnych ran, płukania włosów przy łupieżu.
Lepnica w kuchni
Młode pędy lepnicy są delikatne i łagodne w smaku. Przypominają nieco peluszki — młode pędy grochu polnego — z subtelną nutą rukoli, cykorii i estragonu. Dzięki tej lekko ziołowej, świeżej goryczce od wieków ceniono je jako wiosenną jarzynę.
Należy je krótko obgotować, poddusić na maśle lub oliwie. Można dodawać do jajek, kasz, zup dla wzmocnienia. We Włoszech stridolo do dziś trafia do farszów, pulpetów, ravioli, risotta, makronów, frittaty. Tradycyjnie z dodatkiem oliwy, nasion sezamu, parmezanu, solą i pieprzem robi się pesto.
The post Lepnica – wiosenne zioło w zielarstwie i chłopskiej kuchni appeared first on Sekrety-zdrowia.org.